Việc phân loại
quan hệ pháp luật dân sự giúp xác định chính xác các quy định pháp luật tương ứng
để áp dụng, đồng thời làm rõ quyền và nghĩa vụ của các bên trong từng tình huống
cụ thể.
Dưới đây là
các cách phân loại chủ yếu dựa trên khoa học pháp lý và quy định của Bộ luật
Dân sự 2015:
1. Dựa
trên đối tượng điều chỉnh (Cách phân loại phổ biến nhất)
Đây là cách
phân loại dựa trên bản chất của lợi ích mà các bên hướng tới.
- Quan hệ tài sản: Là quan hệ giữa người với người
gắn liền với một tài sản hữu hình hoặc vô hình (vật, tiền, giấy tờ có giá,
quyền tài sản).
- Ví dụ: Quan hệ mua bán nhà, vay tiền,
tặng cho tài sản.
- Quan hệ nhân thân: Là quan hệ về những giá trị
tinh thần gắn liền với cá nhân hoặc pháp nhân.
- Nhân thân không gắn với tài sản: Quyền họ tên, danh dự, nhân phẩm,
quyền đối với hình ảnh.
- Nhân thân gắn với tài sản: Quyền tác giả đối với tác phẩm
(phát sinh tiền nhuận bút), quyền sở hữu công nghiệp.
2. Dựa
trên tính chất xác định của chủ thể (Quyền đối vật và Quyền đối nhân)
Cách phân loại
này rất quan trọng trong việc xác định ai là người có nghĩa vụ đối trọng với
quyền của chủ thể.
- Quan hệ pháp luật dân sự tuyệt đối
(Quyền đối vật):
- Chủ thể quyền được xác định cụ
thể, nhưng chủ thể có nghĩa vụ là tất cả mọi người còn lại. Mọi
người có nghĩa vụ tôn trọng, không được xâm phạm quyền của chủ thể.
- Ví dụ: Quyền sở hữu. Ông A có chiếc
xe, cả xã hội có nghĩa vụ không được xâm phạm chiếc xe đó.
- Quan hệ pháp luật dân sự tương đối
(Quyền đối nhân):
- Cả chủ thể quyền và chủ thể
nghĩa vụ đều được xác định cụ thể. Quyền của bên này tương ứng với
nghĩa vụ của bên kia.
- Ví dụ: Quan hệ hợp đồng. Chị B vay tiền
anh C, thì chỉ chị B có nghĩa vụ trả tiền cho anh C.
3. Dựa
trên phương thức thực hiện quyền và nghĩa vụ
- Quan hệ vật quyền: Chủ thể quyền có thể tác động
trực tiếp lên vật để thỏa mãn nhu cầu của mình mà không cần sự hỗ trợ của
người khác. (Gắn liền với quan hệ tuyệt đối).
- Quan hệ trái quyền: Chủ thể quyền muốn đạt được lợi
ích thì phải thông qua hành vi của chủ thể nghĩa vụ.
- Ví dụ: Bạn mua hàng online, bạn chỉ
nhận được hàng (lợi ích) khi người bán thực hiện hành vi giao hàng.
4. Dựa
trên căn cứ phát sinh
- Quan hệ trong hợp đồng: Phát sinh từ sự thỏa thuận tự
nguyện giữa các bên.
- Quan hệ ngoài hợp đồng: Phát sinh dựa trên các sự kiện
pháp lý mà luật quy định, không phụ thuộc vào thỏa thuận trước đó.
- Ví dụ: Quan hệ bồi thường thiệt hại
khi vô tình va chạm giao thông; quan hệ phát sinh do chiếm hữu tài sản
không có căn cứ pháp luật.
Bảng tóm
tắt các tiêu chí phân loại
|
Tiêu
chí
|
Loại
quan hệ
|
Đặc điểm
chính
|
|
Lợi ích
hướng tới
|
Tài sản /
Nhân thân
|
Vật chất /
Tinh thần
|
|
Đối tượng
nghĩa vụ
|
Tuyệt đối
/ Tương đối
|
Mọi người
/ Chủ thể cụ thể
|
|
Cách thức
đạt lợi ích
|
Vật quyền
/ Trái quyền
|
Trực tiếp
lên vật / Qua hành vi người khác
|
|
Nguồn gốc
phát sinh
|
Hợp đồng /
Ngoài hợp đồng
|
Thỏa thuận
/ Theo quy định pháp luật
|
Việc phân loại
này sẽ giúp bạn rất nhiều trong việc cấu trúc các chương mục cho báo cáo nghiên
cứu cao học, đặc biệt là khi cần khu biệt phạm vi nghiên cứu vào một nhóm quan
hệ cụ thể (như quan hệ trái quyền hay quan hệ nhân thân). Bạn có đang tập trung
sâu vào nhóm quan hệ nào trong số này không?
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét