Trong tố tụng
dân sự, vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng ở cấp sơ thẩm là những sai
sót mang tính bản chất. Những sai sót này làm lệch lạc hồ sơ vụ án, tước bỏ các
quyền tố tụng cốt lõi của đương sự, hoặc xâm phạm đến nguyên tắc bảo đảm hai cấp
xét xử.
Dưới đây là
hệ thống các hành vi cấu thành vi phạm nghiêm trọng trong tố tụng dân sự theo
quy định của pháp luật và hướng dẫn nghiệp vụ thực tế của Tòa án nhân dân tối
cao (TANDTC):
1. Các
trường hợp vi phạm nghiêm trọng quy định tại Luật
Theo Khoản
2 Điều 310 BLTTDS 2015, bản án sơ thẩm sẽ bị hủy nếu thành phần Hội đồng
xét xử (HĐXX) không đúng quy định hoặc có vi phạm nghiêm trọng khác. Thực tiễn
áp dụng bao gồm:
- Thành phần HĐXX không hợp pháp:
- HĐXX thiếu người theo quy định,
hoặc có thành viên thuộc trường hợp phải từ chối hoặc bị thay đổi nhưng vẫn tiến hành xét xử.
- (Ví dụ: Thẩm phán hoặc Hội thẩm là người thân thích của một bên đương sự
theo Điều 52, 53 BLTTDS)
- Thành viên HĐXX không thể tiếp tục tham gia xét xử và không có Hội thẩm dự khuyết để thay thế. Theo quy định tại Điều 226 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, vụ án bắt buộc phải được xét xử lại từ đầu nhưng đã không xét xử lại từ đầu mà tiếp tục phần tranh tụng và tuyên án.
- Vi phạm nghiêm trọng về thẩm quyền: Tòa án xét xử vụ án không đúng
thẩm quyền của mình (Ví dụ: Vụ án thuộc thẩm quyền của Tòa án cấp tỉnh
nhưng Tòa án cấp huyện vẫn thụ lý giải quyết, hoặc vi phạm thẩm quyền theo
lãnh thổ).
2. Các vi
phạm nghiêm trọng theo Hướng dẫn nghiệp vụ của TANDTC
Đây là những
lỗi thường gặp nhất trong thực tế, khiến cấp phúc thẩm không thể tự sửa đổi hay
bổ sung được mà buộc phải hủy án sơ thẩm:
❌ Bỏ sót đương sự (Người có quyền lợi,
nghĩa vụ liên quan)
Nguồn
trích dẫn: Mục 5,
Phần IV Giải đáp số 01/2017/GĐ-TANDTC (ngày 07/4/2017)
Tòa án sơ thẩm
đưa ra phán quyết định đoạt hoặc làm ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi, tài sản
của một cá nhân/tổ chức nhưng lại không đưa họ vào tham gia tố tụng với
tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
- Vì sao nghiêm trọng? Cấp phúc thẩm không thể tự triệu
tập họ lên để sửa án, vì làm như vậy sẽ tước mất quyền yêu cầu độc lập và
tranh tụng của họ ở cấp sơ thẩm (vi phạm nguyên tắc 2 cấp xét xử).
❌ Vi phạm nghĩa vụ tống đạt, thông báo
hợp lệ
Tòa án sơ thẩm
tiến hành xét xử vắng mặt đương sự (bị đơn, người có quyền lợi nghĩa vụ liên
quan) khi chưa thực hiện việc tống đạt, thông báo hợp lệ các văn bản tố
tụng (Thông báo thụ lý, thông báo phiên họp giao nộp chứng cứ, quyết định đưa vụ
án ra xét xử).
- Vì sao nghiêm trọng? Khiến đương sự hoàn toàn không
biết có vụ kiện, bị tước bỏ quyền tự bào chữa, quyền đưa ra chứng cứ phản
tố và quyền tranh tụng trực tiếp.
❌ Thiếu sót nghiêm trọng trong thu thập
chứng cứ mấu chốt
Nguồn
trích dẫn: Khoản
1 Điều 310 BLTTDS 2015 & Tinh thần Công văn số 02/TANDTC-PC (ngày
02/8/2021)
Tòa án sơ thẩm
chưa thu thập đầy đủ chứng cứ để làm rõ bản chất vụ án mà tại phiên tòa phúc thẩm
không thể thực hiện bổ sung được. Điển hình như:
- Trong tranh chấp đất đai: Không
tiến hành xem xét, thẩm định tại chỗ; không đo đạc thực tế diện tích, ranh
giới thửa đất; không lấy ý kiến của cơ quan quản lý nhà nước về đất đai.
- Không trưng cầu giám định đối với
chứng cứ bị tố giả mạo (chữ ký, dấu vân tay trên hợp đồng vay tài sản, di
chúc) mà chứng cứ đó quyết định sự thật của vụ án.
3. Bản chất
phân loại để xử lý tại cấp Phúc thẩm
Để định lượng
một vi phạm có làm hủy án sơ thẩm hay không, Tòa án cấp phúc thẩm thường dựa
trên lăng kính sau:
Tóm lại: Nếu bạn đang xây dựng luận cứ cho một
vụ án dân sự cụ thể, việc chứng minh Tòa án sơ thẩm bỏ sót người liên quan,
vi phạm thủ tục tống đạt hoặc giai đoạn thu thập chứng cứ mấu chốt bị
bỏ qua/làm sai quy trình chính là những căn cứ vững chắc nhất để đề nghị
Tòa án cấp phúc thẩm hủy toàn bộ bản án sơ thẩm.
-----------------------------
.png)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét