Sự khác biệt
giữa nghĩa vụ hoàn trả của người được lợi ngay tình (không biết mình
đang được lợi trái luật) và không ngay tình (biết hoặc buộc phải biết
mình được lợi trái luật) nằm ở phạm vi tài sản phải trả và thời điểm
phát sinh trách nhiệm. Dưới đây là
bảng so sánh dựa trên quy định từ Điều 579 đến Điều 583 Bộ luật Dân sự 2015:
Bảng so
sánh nghĩa vụ hoàn trả
|
Tiêu
chí
|
Người
được lợi ngay tình
|
Người
được lợi không ngay tình
|
|
Phạm vi
hoàn trả tài sản
|
Chỉ phải
trả lại tài sản/giá trị hiện còn tại thời điểm biết sự việc.
|
Phải hoàn
trả toàn bộ tài sản/giá trị đã nhận được từ ban đầu.
|
|
Xử lý
hoa lợi, lợi tức
|
Được giữ
lại hoa lợi, lợi tức phát sinh trước thời điểm biết sự việc.
|
Phải hoàn
trả toàn bộ hoa lợi, lợi tức phát sinh từ thời điểm bắt đầu được lợi.
|
|
Trách
nhiệm khi làm mất/hỏng
|
Không phải
bồi thường nếu tài sản bị mất/hỏng trước khi biết mình được lợi trái luật.
|
Phải bồi
thường thiệt hại cho chủ sở hữu kể cả do sự kiện bất khả kháng (trừ
khi chứng minh tài sản vẫn hỏng nếu ở chỗ chủ cũ).
|
|
Chi phí
bảo quản, sửa chữa
|
Được chủ sở
hữu thanh toán lại các chi phí cần thiết đã bỏ ra để bảo quản tài sản.
|
Thường
không được thanh toán hoặc chỉ được xem xét rất hạn chế nếu việc đó ngăn chặn
hư hỏng hoàn toàn.
|
Những điểm
cần lưu ý đặc biệt 1. Thời
điểm "chuyển giao" trách nhiệm Đối với người
ngay tình, nghĩa vụ của họ thay đổi ngay khi họ biết hoặc phải biết việc
chiếm hữu/được lợi là không có căn cứ. Từ thời khắc đó, địa vị pháp lý của họ
chuyển sang tương đương với người không ngay tình (phải giữ gìn cẩn thận, không
được hưởng hoa lợi mới). 2. Nguyên
tắc hoàn trả vật chất
- Vật đặc định: Phải trả chính vật đó. Nếu làm
mất/hỏng do lỗi sau khi đã biết sự thật, phải bồi thường bằng tiền.
- Vật cùng loại/Tiền: Phải trả lại số lượng, chủng loại
tương đương hoặc đúng số tiền đã nhận kèm lãi suất (nếu là người không
ngay tình).
3. Bảo vệ
bên thứ ba Nếu người được
lợi ngay tình đã chuyển giao tài sản cho người thứ ba bằng một giao dịch có đền
bù (bán đi), họ chỉ phải trả lại số tiền đã thu được. Nếu giao dịch là không đền
bù (tặng cho), chủ sở hữu có quyền đòi lại tài sản trực tiếp từ người thứ ba
đó.
Ví dụ thực
tế: > Một người
được ngân hàng chuyển nhầm 100 triệu đồng vào tài khoản.
- Nếu ngay tình: Họ chưa kiểm tra số dư và chưa
tiêu xài, họ chỉ cần trả lại 100 triệu.
- Nếu không ngay tình: Họ thấy tin nhắn báo tiền về,
biết không phải của mình nhưng vẫn đem đi đầu tư sinh lời. Họ phải trả 100
triệu gốc + toàn bộ tiền lãi đầu tư được + lãi suất chậm trả của ngân
hàng.
|
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét