Trong hệ thống
pháp luật Việt Nam, mô hình "chính quyền địa phương 2 cấp"
(thí điểm hoặc tổ chức theo mô hình chính quyền đô thị) sẽ thực hiện tinh gọn bộ
máy và chuyển giao nhiệm vụ, quyền hạn khi không còn hội đồng nhân dân hoặc cơ
quan hành chính trung gian ở cấp huyện.
Đặc biệt,
theo tinh thần phân cấp phân quyền mới nhất tại Phần VIII Nghị định 151/2025/NĐ-CP
(hiệu lực từ ngày 01/7/2025) nhằm cụ thể hóa việc phân định thẩm quyền quản lý
đất đai 2 cấp (Cấp tỉnh và Cấp xã), thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai
khi không còn cơ quan hành chính cấp huyện được cơ cấu lại như sau:
1. Tranh
chấp giữa Cá nhân, Hộ gia đình, Cộng đồng dân cư với nhau
Đối với các
tranh chấp đất đai thông thường của người dân (không có giấy tờ về quyền sử dụng
đất hoặc lựa chọn giải quyết theo con đường hành chính):
- Thẩm quyền giải quyết: Chuyển giao trực tiếp cho Chủ
tịch Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất tranh chấp.
- Điểm mới quan trọng: Khác với mô hình cũ (cấp xã chỉ
có vai trò trung gian tổ chức hòa giải, nếu hòa giải không thành mới chuyển
lên huyện), theo cơ chế 2 cấp, sau khi tổ chức hòa giải không thành, Chủ
tịch UBND cấp xã có thẩm quyền ban hành Quyết định giải quyết tranh chấp đất
đai.
- Thời hạn xử lý: Không quá 45 ngày kể từ
ngày thụ lý đơn (tăng thêm 10 ngày đối với các xã vùng sâu, vùng xa, biên
giới, hải đảo).
2. Tranh
chấp có yếu tố Tổ chức hoặc Nước ngoài
Đối với các
vụ việc phức tạp hơn, trong đó một bên tranh chấp là tổ chức, tổ chức tôn giáo,
người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài, hoặc doanh nghiệp có vốn đầu tư nước
ngoài:
- Thẩm quyền giải quyết: Thuộc về Chủ tịch Ủy ban
nhân dân cấp tỉnh.
- Thời hạn xử lý: Thông thường không quá 50
ngày đến 60 ngày theo quy định về thủ tục hành chính cấp tỉnh.
3. Vai
trò chủ đạo của Tòa án Nhân dân
Song song với
con đường giải quyết tại cơ quan hành chính (UBND), các bên tranh chấp luôn có
quyền bảo vệ lợi ích của mình qua hệ thống Tư pháp:
- Tòa án Nhân dân là cơ quan có thẩm quyền xét xử
tối cao đối với mọi tranh chấp đất đai (dù đất đã có Sổ đỏ/giấy tờ hợp
pháp hay chưa có giấy tờ).
- Khi mô hình hành chính bỏ cấp
huyện, thẩm quyền xét xử sơ thẩm các tranh chấp đất đai dân sự giữa hộ gia
đình, cá nhân do Tòa án Nhân dân Khu vực tại địa
phương đó đảm nhiệm (Khoản 9 Điều 26 và Điều 35 BLTTDS 2015 ).
4. Cơ chế
Khiếu nại / Khởi kiện sau khi có Quyết định giải quyết
Nếu các bên
đương sự không đồng ý với Quyết định giải quyết tranh chấp do Chủ tịch UBND cấp
xã ban hành, quyền lợi sẽ được tiếp tục bảo vệ qua hai hướng:
1.
Khiếu nại hành chính: Khiếu nại lên Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (cơ quan cấp trên
trực tiếp trong mô hình 2 cấp).
2.
Khởi kiện hành chính: Khởi kiện quyết định giải quyết của Chủ tịch UBND cấp xã ra Tòa án
Nhân dân theo quy định của Luật Tố tụng Hành chính.
Tóm lại: Khi bỏ khâu trung gian là UBND cấp
huyện, thẩm quyền hành chính được đẩy mạnh về cơ sở (Chủ tịch UBND cấp xã)
để giải quyết nhanh chóng cho người dân, trong khi Tòa án nhân dân vẫn
đóng vai trò là chốt chặn tư pháp độc lập giải quyết tận gốc các tranh chấp quyền
lợi.
.png)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét