Câu hỏi của
bạn chạm đúng vào một trong những vấn đề gây tranh cãi và trăn trở nhiều nhất
trong giới nghiên cứu luật cũng như thực tiễn xét xử tại Việt Nam.
Nếu nhìn dưới
góc độ thiệt hại thực tế của người bị bôi nhọ, xúc phạm — đặc biệt là trong thời
đại mạng xã hội phát triển như hiện nay — mức trần bồi thường tổn thất tinh thần
không quá 10 lần mức lương cơ sở (được quy định tại khoản 2 Điều 592 Bộ
luật Dân sự 2015) quả thực là quá ít và chưa đủ sức răn đe.
Để có cái
nhìn toàn diện, chúng ta cần phân tích cả góc độ bất cập thực tế và lý do tại
sao điều luật này vẫn đang được duy trì:
1. Tại
sao mức trần này bị coi là "quá ít" trong bối cảnh hiện nay?
- Tốc độ lan truyền và hệ lụy khủng
khiếp của không gian mạng: Một bài viết bôi nhọ trên Facebook có thể tiếp cận hàng
triệu người chỉ sau vài giờ, hủy hoại danh dự, công việc, đẩy nạn nhân vào
khủng hoảng tâm lý nghiêm trọng. Việc quy định một mức trần bồi thường cố
định, rập khuôn cho mọi trường hợp (dù bôi nhọ trực tiếp hay bôi nhọ trên
mạng xã hội) không còn phản ánh đúng quy mô thiệt hại thực tế.
- Giá trị kinh tế tuyệt đối khá thấp: Mức lương cơ sở tại thời điểm
năm 2026 đã được điều chỉnh tăng lên, giúp số tiền bồi thường danh dự phần
nào cao hơn trước đây. Tuy nhiên, nếu so với những tổn thất về mặt tinh thần,
chi phí điều trị tâm lý (nếu có), hoặc sự suy giảm uy tín kéo dài cả đời của
một con người, thì con số "10 lần mức lương cơ sở" vẫn chỉ mang
ý nghĩa bù đắp mang tính biểu tượng hơn là bồi thường thỏa đáng.
- Chưa đủ sức răn đe đối với người
vi phạm: Với những
cá nhân cố tình bôi nhọ để "câu view", cạnh tranh bẩn trong kinh
doanh, hoặc những người có điều kiện kinh tế, số tiền phạt và bồi thường
dân sự này quá nhỏ so với lợi ích hoặc mục đích bẩn mà họ đạt được.
2. Bản chất
pháp lý: Tại sao luật lại khống chế mức trần?
Dù có nhiều
bất cập, nhưng việc Bộ luật Dân sự đặt ra một mức trần (khi các bên không thỏa
thuận được) xuất phát từ các lý do kỹ thuật pháp lý:
- Tổn thất tinh thần là thứ không
thể định giá:
Không có một cái cân hay thước đo nào có thể quy đổi chính xác "danh
dự, nhân phẩm" thành bao nhiêu tiền. Nếu không quy định mức trần, Tòa
án sẽ rất khó phán quyết vì mỗi thẩm phán sẽ có một góc nhìn khác nhau, dễ
dẫn đến sự tùy tiện trong xét xử.
- Tránh xu hướng "thương mại
hóa" danh dự: Cơ cấu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng của Việt Nam ưu tiên
nguyên tắc khắc phục, bù đắp thiệt hại chứ không mang tính chất trừng
phạt (punitive damages) như hệ thống pháp luật Anh - Mỹ (nơi có thể kiện
đòi hàng triệu USD cho một vụ bôi nhọ). Luật pháp nước ta muốn tránh việc
các bên lợi dụng các vụ tranh chấp danh dự để làm giàu hoặc đòi hỏi những
khoản tiền phi lý.
3. Lối mở
nào để người bị hại bảo vệ quyền lợi tối đa?
Nếu bạn hoặc
người thân đang đối diện với vấn đề này, hãy lưu ý rằng "10 lần mức
lương cơ sở" chỉ là mức trần cho khoản "tổn thất tinh thần do bị xâm
phạm danh dự, nhân phẩm". Trong một vụ kiện dân sự, bạn hoàn toàn có
quyền yêu cầu bồi thường nhiều hơn thế thông qua các khoản sau:
1. Bồi
thường thiệt hại vật chất thực tế (Không bị giới hạn mức trần)
Theo Điều 592 Bộ luật Dân sự, ngoài tổn thất tinh thần, người chịu thiệt hại có quyền yêu
cầu bồi thường:
- Chi phí hợp lý để hạn chế, khắc
phục thiệt hại:
Chi phí lập vi bằng, chi phí thuê luật sư, chi phí đăng báo/phát biểu đính
chính thông tin.
- Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị
giảm sút: Nếu
chứng minh được do bài viết bôi nhọ đó mà bạn bị công ty sa thải, bị hủy hợp
đồng kinh tế, bị đối tác ngừng hợp tác... thì toàn bộ khoản thu nhập bị mất
này đối phương phải đền bù trọn vẹn (cần có hóa đơn, chứng từ, hợp đồng chứng
minh quan hệ nhân quả).
2. Chuyển
hướng sang chế tài Hành chính hoặc Hình sự
Nếu mục tiêu
của bạn là răn đe và trừng phạt kẻ bôi nhọ vì mức bồi thường dân sự quá
thấp, hãy dùng các công cụ mạnh hơn:
- Xử phạt hành chính: Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến
20.000.000 đồng đối với hành vi vu khống, xúc phạm danh dự của người khác
trên mạng xã hội (theo Nghị định 15/2020/NĐ-CP).
- Tố tụng hình sự: Nếu hành vi có đủ yếu tố cấu
thành tội phạm, bạn có thể làm đơn tố giác về Tội làm nhục người khác
(Điều 155) hoặc Tội vu khống (Điều 156) Bộ luật Hình sự. Khi bị
truy cứu trách nhiệm hình sự, áp lực đối với kẻ thủ ác lớn hơn rất nhiều
so với việc chỉ bồi thường vài chục triệu đồng ở vụ án dân sự.
Tóm lại: Quy định hiện hành đúng là đang bộc
lộ khoảng cách khá lớn so với thực tế phát triển của xã hội số và là chủ đề được
đề xuất sửa đổi nhiều trong các báo cáo nghiên cứu chính sách hình sự, dân sự gần
đây. Tuy nhiên, biết cách áp dụng linh hoạt việc chứng minh "thiệt hại vật
chất thực tế" kết hợp với các biện pháp mạnh về hành chính/hình sự mới là
chìa khóa giúp người bị hại bảo vệ mình hiệu quả nhất lúc này.
.png)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét