Theo Luật
Đấu thầu 2023 (có hiệu lực từ 01/01/2024), Chỉ định thầu là hình thức lựa
chọn nhà thầu mà chủ đầu tư chọn trực tiếp một nhà thầu đáp ứng yêu cầu để thực
hiện gói thầu. Đây là hình thức có tính linh hoạt cao nhưng cũng tiềm ẩn nhiều
rủi ro nếu không được kiểm soát.
1. Điều
kiện áp dụng Chỉ định thầu (Điều 23)
Luật Đấu thầu
2023 quy định cụ thể các trường hợp được phép chỉ định thầu, chia thành các
nhóm chính sau:
Nhóm 1:
Tình huống khẩn cấp
- Gói thầu cần thực hiện để khắc
phục ngay hoặc để xử lý kịp thời hậu quả gây ra do thiên tai, hỏa hoạn,
tai nạn bất ngờ, sự cố, thảm họa hoặc các tình huống khẩn cấp khác.
- Gói thầu cần triển khai ngay để
phục vụ công tác phòng, chống dịch bệnh hoặc duy trì hoạt động của
cơ sở y tế trong trường hợp cấp bách.
Nhóm 2: Bảo
đảm tính bí mật và chủ quyền
- Gói thầu thuộc danh mục bí mật
nhà nước.
- Gói thầu cần thực hiện để bảo vệ
chủ quyền, lợi ích quốc gia, an ninh, đối ngoại.
Nhóm 3:
Tính tương thích kỹ thuật và quyền sở hữu trí tuệ
- Gói thầu cung cấp dịch vụ tư vấn,
hàng hóa, xây lắp phải mua từ nhà thầu đã thực hiện trước đó để bảo đảm tính
tương thích về công nghệ, bản quyền mà không thể mua từ nhà thầu khác.
- Gói thầu mua sắm hàng hóa, dịch
vụ để phục vụ việc nghiên cứu, thử nghiệm hoặc mua sắm bản quyền sở hữu
trí tuệ.
Nhóm 4:
Gói thầu có giá trị nhỏ (Hạn mức chỉ định thầu)
Đây là trường
hợp phổ biến nhất trong hoạt động thường xuyên:
- Dưới 100 triệu đồng: Đối với gói thầu thuộc dự toán
mua sắm thường xuyên.
- Dưới 500 triệu đồng: Đối với gói thầu dịch vụ tư vấn,
dịch vụ phi tư vấn, hàng hóa thuộc dự án đầu tư phát triển.
- Dưới 01 tỷ đồng: Đối với gói thầu xây lắp, hỗn hợp,
mua thuốc, thiết bị y tế thuộc dự án đầu tư phát triển.
2. Tại
sao Chỉ định thầu cần được kiểm soát chặt chẽ?
Chỉ định thầu
được coi là "hình thức đặc biệt" và luôn nằm trong tầm ngắm của các
cơ quan thanh tra, kiểm tra vì các lý do sau:
Tình trạng
"Triệt tiêu" cạnh tranh
Khác với đấu
thầu rộng rãi, chỉ định thầu không có sự so sánh giữa các nhà thầu. Điều này vô
hình trung tước đi cơ hội của những nhà thầu khác có thể có giải pháp tốt hơn
hoặc giá rẻ hơn.
Nguy cơ
cao về "Lợi ích nhóm" và Tham nhũng
Do quyền quyết
định nằm trong tay chủ đầu tư (người có thẩm quyền), hình thức này dễ bị lợi dụng
để:
- Gửi gắm "sân sau": Lựa chọn các công ty có mối
quan hệ thân hữu thay vì dựa trên năng lực thực tế.
- Chia nhỏ gói thầu: Chủ đầu tư cố tình chia một dự
án lớn thành nhiều gói thầu nhỏ dưới hạn mức (ví dụ chia gói xây lắp 2 tỷ
thành 3 gói dưới 1 tỷ) để né tránh việc phải đấu thầu rộng rãi. Đây là
hành vi bị nghiêm cấm.
Khó đảm bảo
tính "Hiệu quả kinh tế"
Khi chỉ có một
nhà thầu, việc thương thảo giá thường không đạt được mức giảm giá sâu như khi
các bên cạnh tranh trực tiếp. Nhà thầu dễ có tâm lý "một mình một chợ",
dẫn đến báo giá sát trần hoặc không tối ưu hóa quy trình thi công.
3. Các cơ
chế kiểm soát trong Luật mới
Để hạn chế
tiêu cực, Luật Đấu thầu 2023 đã siết chặt quy trình này:
- Hồ sơ năng lực: Nhà thầu được chỉ định vẫn phải
chứng minh đủ năng lực hành vi dân sự, tài chính và kinh nghiệm tương tự
(không phải cứ "chọn đại" là được).
- Trách nhiệm giải trình: Chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm
hoàn toàn trước pháp luật về quyết định chỉ định thầu của mình. Nếu sau
này thanh tra phát hiện việc chỉ định thầu không đúng đối tượng hoặc có
hành vi chia nhỏ gói thầu, chủ đầu tư sẽ bị xử lý kỷ luật hoặc hình sự.
- Công khai thông tin: Kết quả chỉ định thầu vẫn phải
đăng tải trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia để cộng đồng và các cơ quan
chức năng giám sát.
Hy vọng phân
tích này giúp bạn hiểu rõ bản chất "con dao hai lưỡi" của hình thức
chỉ định thầu. Bạn có cần làm rõ thêm về quy trình thực hiện cụ thể cho các gói
thầu dưới hạn mức không?
.png)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét