Cách xử lý thực tế đối với các mẫu "Di chúc chung vợ chồng" theo tinh thần mới của BLDS 2015?

CÂU HỎI : Cách xử lý thực tế đối với các mẫu "Di chúc chung vợ chồng" theo tinh thần mới của BLDS 2015?	(Trả lời bên dưới)

Việc Bộ luật Dân sự (BLDS) 2015 bãi bỏ các quy định về "Di chúc chung của vợ chồng" (vốn tồn tại từ Điều 663 đến 668 BLDS 2005) đã tạo ra một bước ngoặt trong tư duy pháp lý. Thay vì coi di chúc chung là một thực thể pháp lý thống nhất không thể tách rời, tinh thần mới tập trung vào việc bảo vệ quyền tự do định đoạt cá nhân. Dưới đây là cách xử lý thực tế mà các cơ quan tài phán và tổ chức hành nghề công chứng đang áp dụng hiện nay: 1. Quan điểm "Hai ý chí độc lập trong một văn bản" Vì luật không còn định nghĩa "Di chúc chung", nên khi gặp một văn bản do hai vợ chồng cùng ký, Tòa án thường phân tích nội dung để tách bạch phần tài sản. Cách xử lý: Tòa án coi đây là hai di chúc độc lập được lập cùng lúc. Nếu phần di chúc của một người bị vô hiệu (ví dụ: do mất năng lực hành vi tại thời điểm lập), thì phần di chúc của người còn lại vẫn có hiệu lực nếu đáp ứng đủ các điều kiện chung. Hậu quả: Tránh được tình trạng một bên sai sót làm hỏng toàn bộ ý nguyện của cả hai vợ chồng đối với khối tài sản gia đình. 2. Hiệu lực tại thời điểm mở thừa kế (Phân kỳ hiệu lực) Đây là thay đổi quan trọng nhất so với BLDS 2005 (vốn quy định di chúc chung chỉ có hiệu lực khi người sau cùng chết). Tinh thần mới: Áp dụng Điều 611 BLDS 2015, di chúc có hiệu lực tại thời điểm người để lại di sản chết. Xử lý thực tế: Khi một người vợ hoặc chồng chết trước, phần di sản của người đó trong khối tài sản chung sẽ được mở thừa kế ngay lập tức theo ý chí họ đã ghi trong văn bản chung. Những người thừa kế (như con cái) có quyền yêu cầu chia di sản của người đã khuất mà không cần chờ người còn lại qua đời. 3. Quyền tự do sửa đổi, hủy bỏ Dưới tinh thần mới, sự ràng buộc giữa hai ý chí bị nới lỏng để ưu tiên quyền định đoạt cá nhân: Sửa đổi đơn phương: Một bên có quyền sửa đổi, bổ sung hoặc hủy bỏ phần di chúc của mình bất cứ lúc nào mà không cần sự đồng ý của bên kia. Khi một bên đã chết: Người còn sống chỉ có quyền sửa đổi phần tài sản thuộc sở hữu của mình. Họ không được phép sửa đổi phần di sản mà người đã khuất đã định đoạt cho người khác. 4. Giải pháp thực tế tại các Văn phòng Công chứng Để đảm bảo an toàn pháp lý cho người dân trong bối cảnh luật hiện nay, các Công chứng viên thường tư vấn theo các hướng: Tách thành hai bản di chúc riêng biệt: Đây là cách an toàn nhất. Hai bản di chúc có nội dung tương đương nhưng được ký riêng, giúp việc làm thủ tục khai nhận di sản sau này đơn giản hơn. Ghi rõ tỷ lệ phân chia: Nếu vẫn lập chung trên một văn bản, cần xác định rõ 1/2 tài sản chung thuộc về ai định đoạt cho ai, tránh dùng các từ ngữ chung chung như "chúng tôi để lại toàn bộ tài sản cho con". Lập di chúc cho phần tài sản chung: Xác định rõ đối tượng hưởng lợi đối với phần quyền sử dụng đất hoặc quyền sở hữu nhà ở của từng người. 5. Án lệ và thực tiễn xét xử Mặc dù chưa có án lệ riêng biệt về di chúc chung dưới BLDS 2015, nhưng xu hướng xét xử hiện nay (2024-2026) cho thấy: Tòa án ưu tiên tính có lợi cho người thừa kế. Nếu di chúc chung không vi phạm điều cấm và thể hiện rõ ý chí của người chết, Tòa vẫn công nhận để bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho các bên. Nếu có tranh chấp về việc một bên tự ý hủy bỏ di chúc chung, Tòa án sẽ bảo vệ quyền hủy bỏ đó dựa trên nguyên tắc tự do định đoạt tại Điều 624 và 640 BLDS 2015. Lưu ý cho báo cáo của bạn: Bạn nên nhấn mạnh rằng việc bãi bỏ quy định di chúc chung giúp "cá nhân hóa" trách nhiệm và quyền lợi, nhưng lại gây khó khăn cho thói quen văn hóa của người Việt vốn coi tài sản vợ chồng là một khối không thể tách rời. Đây chính là điểm mấu chốt để bạn đề xuất các kiến nghị hoàn thiện pháp luật trong bài báo cáo của mình. Luật gia Vlog NGUYỄN KIỆT tổng hợp và phân tích VIDEO: (đang cập nhật) VĂN BẢN HƯỚNG DẪN CHI TIẾT: (đang cập nhật) TÀI LIỆU THAM KHẢO: (đang cập nhật)