Nhận định
này không hoàn toàn chính xác. Để hiểu rõ, chúng ta cần phân biệt giữa
việc "tự mình thực hiện các hành vi pháp lý" và việc "là chủ thể
có quyền và nghĩa vụ" trong một quan hệ pháp luật. Dưới đây là
phân tích chi tiết dựa trên các quy định của pháp luật Hôn nhân và Gia đình
(HNGĐ):
1. Phân
biệt Năng lực pháp luật và Năng lực hành vi HNGĐ
- Năng lực pháp luật HNGĐ: Là khả năng cá nhân có các quyền
và nghĩa vụ HNGĐ do pháp luật quy định. Năng lực này có từ khi cá nhân
sinh ra. Do đó, một đứa trẻ mới sinh đã là chủ thể của quan hệ cha mẹ -
con (có quyền được nuôi dưỡng, chăm sóc).
- Năng lực hành vi HNGĐ: Là khả năng cá nhân bằng hành
vi của mình xác lập và thực hiện các quyền, nghĩa vụ HNGĐ. Năng lực này
đòi hỏi độ tuổi và khả năng nhận thức nhất định.
2. Các
trường hợp cá nhân vẫn là chủ thể dù không có (hoặc chưa có) năng lực hành vi Có nhiều
quan hệ pháp luật HNGĐ phát sinh mà không phụ thuộc vào việc cá nhân đó có năng
lực hành vi hay không: a. Quan hệ
giữa cha mẹ và con Một đứa trẻ
1 tuổi chưa có năng lực hành vi dân sự đầy đủ (và chưa có năng lực hành vi kết
hôn), nhưng đứa trẻ đó vẫn là một bên chủ thể trong quan hệ pháp luật
HNGĐ với cha mẹ.
- Đứa trẻ có quyền được khai sinh,
có quyền được nuôi dưỡng và chăm sóc.
- Cha mẹ có nghĩa vụ thực hiện các
quyền lợi đó cho trẻ.
b. Quan hệ
cấp dưỡng Người bị mất
năng lực hành vi dân sự hoặc người già yếu không còn minh mẫn vẫn là chủ thể
được hưởng quyền cấp dưỡng từ con cái hoặc người thân. Trong trường hợp
này, họ tham gia vào quan hệ pháp luật HNGĐ với tư cách là bên có quyền, dù họ
không thể tự mình thực hiện các hành vi pháp lý phức tạp. c. Người
bị mất năng lực hành vi dân sự trong quan hệ vợ chồng Nếu một người
đang trong thời kỳ hôn nhân hợp pháp mà bị tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi
dân sự, quan hệ vợ chồng giữa họ vẫn tồn tại. Người đó vẫn là chủ thể của
quan hệ hôn nhân này, mặc dù việc quản lý tài sản hay các quyết định liên quan
có thể cần đến người giám hộ.
3. Khi
nào năng lực hành vi là điều kiện bắt buộc? Năng lực
hành vi chỉ là điều kiện bắt buộc để cá nhân xác lập hoặc chấm dứt một số
quan hệ pháp luật đặc thù dựa trên ý chí tự nguyện:
- Kết hôn: Phải đủ tuổi (Nam 20, Nữ 18) và
có năng lực hành vi dân sự (nhận thức được hành vi).
- Ly hôn: Người yêu cầu ly hôn phải có
năng lực hành vi để bày tỏ ý chí muốn chấm dứt quan hệ hôn nhân (trừ trường
hợp cha mẹ, người thân thích yêu cầu ly hôn để bảo vệ con em mình bị bạo
hành, mất năng lực hành vi).
- Nhận con nuôi: Người nhận con nuôi phải có
năng lực hành vi dân sự đầy đủ.
Kết luận Cá nhân vẫn
có thể là chủ thể của quan hệ pháp luật HNGĐ ngay cả khi không có năng lực hành
vi. Pháp luật
HNGĐ bảo vệ quyền lợi của các thành viên gia đình dựa trên sự kiện pháp lý
(sinh đẻ, huyết thống) chứ không chỉ dựa trên năng lực hành vi. Nếu quy định bắt
buộc phải có năng lực hành vi mới được tham gia quan hệ pháp luật HNGĐ, thì trẻ
em hoặc người mất năng lực hành vi sẽ bị gạt ra khỏi sự bảo vệ của pháp luật đối
với các quyền cơ bản như quyền được nuôi dưỡng, chăm sóc và cấp dưỡng. |
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét