Việc phân
chia di sản thừa kế là giai đoạn cuối cùng và quan trọng nhất trong quan hệ thừa
kế, nhằm chuyển dịch quyền sở hữu tài sản từ người chết sang những người được
hưởng. Theo pháp luật Việt Nam hiện hành, có hai phương thức phân chia chính dựa
trên ý chí của người để lại di sản và sự thỏa thuận của các thừa kế.
1. Phân
chia di sản theo di chúc Đây là
phương thức ưu tiên hàng đầu, tôn trọng quyền tự do định đoạt của cá nhân đối với
tài sản mình tạo ra.
- Nguyên tắc phân chia: Di sản được phân chia theo ý
chí của người lập di chúc (về kỷ phần, đối tượng hưởng, điều kiện hưởng).
- Các trường hợp đặc biệt cần lưu
ý:
- Người thừa kế không phụ thuộc
vào nội dung di chúc (Điều 644): Dù di chúc không cho hưởng hoặc cho hưởng ít hơn, thì
con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng, con thành niên không có khả năng
lao động vẫn được hưởng ít nhất 2/3 của một suất thừa kế theo pháp luật.
- Di sản dùng vào việc thờ cúng: Phần tài sản này không được
phân chia mà giao cho người được chỉ định quản lý (Điều 645).
- Hệ quả: Nếu di chúc không xác định rõ kỷ
phần của từng người, di sản sẽ được chia đều cho những người được chỉ định
trong di chúc.
2. Phân
chia di sản theo pháp luật Phương thức
này được áp dụng khi không có di chúc, di chúc không hợp pháp, hoặc những người
thừa kế theo di chúc từ chối nhận/không có quyền nhận di sản.
- Nguyên tắc phân chia theo hàng
thừa kế:
- Hàng thừa kế thứ nhất: Vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha
nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.
- Hàng thừa kế thứ hai: Ông nội, bà nội, ông ngoại, bà
ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết
mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại.
- Hàng thừa kế thứ ba: Cụ nội, cụ ngoại; bác, chú, cậu,
cô, dì ruột; chắt ruột mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.
- Cách chia: Những người ở cùng một hàng thừa
kế được hưởng kỷ phần bằng nhau. Những người ở hàng sau chỉ được hưởng
nếu không còn ai ở hàng trước (do đã chết, không có quyền hưởng, bị truất
quyền hoặc từ chối nhận).
3. Thừa kế
thế vị (Điều 652) Đây là một
cách phân chia đặc biệt nhằm bảo vệ quyền lợi của đời sau khi đời trước không
còn tại thời điểm mở thừa kế.
- Nội dung: Nếu con của người để lại di sản
chết trước hoặc cùng thời điểm với người để lại di sản thì cháu được
hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu đáng lẽ được hưởng nếu còn sống.
Nếu cháu cũng đã chết thì chắt được hưởng.
- Ví dụ: Ông A có 2 con là B và C. B chết
trước A, để lại 2 người con là B1 và B2. Khi ông A mất, di sản được chia
thành 2 phần: C hưởng 1 phần, phần của B sẽ do B1 và B2 cùng hưởng (chia
đôi phần của B).
4. Thỏa
thuận phân chia di sản Pháp luật
dân sự luôn khuyến khích các thừa kế tự thỏa thuận để giữ gìn đoàn kết gia
đình.
- Phạm vi thỏa thuận: Các thừa kế có quyền thỏa thuận
về việc phân chia bằng hiện vật, giá trị, hoặc giao tài sản cho một người
và người đó thanh toán tiền cho các thành viên khác.
- Hình thức: Phải lập thành văn bản thỏa
thuận phân chia di sản và được công chứng hoặc chứng thực để làm cơ sở
sang tên, đăng ký quyền sở hữu.
- Lưu ý: Thỏa thuận không được xâm phạm
quyền lợi của người thứ ba (như chủ nợ của người chết).
5. Thanh
toán các nghĩa vụ tài sản và chi phí liên quan Trước khi
phân chia di sản cho từng người, di sản phải được dùng để thanh toán các nghĩa
vụ theo thứ tự ưu tiên (Điều 658): 1.
Chi
phí mai táng. 2.
Tiền
cấp dưỡng còn thiếu. 3.
Chi
phí bảo quản di sản. 4.
Tiền
trợ cấp cho người sống nương nhờ. 5.
Tiền
công lao động. 6.
Tiền
bồi thường thiệt hại. 7.
Các
khoản thuế và nợ đối với Nhà nước. 8.
Các
khoản nợ khác đối với cá nhân, pháp nhân.
Bảng tóm
tắt so sánh
|
Tiêu
chí
|
Chia
theo di chúc
|
Chia
theo pháp luật
|
|
Căn cứ
|
Ý chí của
người chết.
|
Quy định của
Bộ luật Dân sự.
|
|
Ưu tiên
|
Được ưu
tiên áp dụng trước.
|
Chỉ áp dụng
khi không có di chúc/di chúc vô hiệu.
|
|
Kỷ phần
|
Do người
chết ấn định (trừ suất bắt buộc).
|
Chia đều
giữa những người cùng hàng.
|
|
Đối tượng
|
Bất kỳ ai
được chỉ định.
|
Chỉ những
người có quan hệ huyết thống/nuôi dưỡng/hôn nhân.
|
Hy vọng phân
tích này sẽ giúp chương "Cơ chế phân chia di sản" trong báo cáo cao học
của bạn thêm đầy đủ và súc tích! |
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét